Het zoeken naar een donor

Bij een bloedstamcel transplantatie zijn er diverse indelingen mogelijk. De eerste indeling is die naar persoon van de donor. Dit kan zijn: de patiënt zelf, dan spreken we van een autologe transplantatie. Dit kan ook een ander persoon zijn en dan spreken we van een allogene transplantatie. Die andere persoon kan dan wel of geen familie zijn, dus dan hebben we het over verwante en onverwante donors. (Misschien heeft U ook wel eens gehoord over xenotransplantatie, dan is de donor een (andere) diersoort bijvoorbeeld een varken. Dit is bij beenmergtransplantatie niet mogelijk)

Een andere indeling is die naar wijze van verkrijgen van de stamcellen. Dit kan het beenmerg zijn dat uit het bot wordt opgezogen. De stamcellen kunnen ook na stimulatie met een groeifactor uit het bloed worden gehaald middels een stamcel-aferese. En de derde methode om bloedstamcellen te verkrijgen is het verzamelen van het bloed uit de moederkoek en de navelstreng direct na de geboorte.

Van oudsher wordt de afkorting BMT gebruikt voor beenmergtransplantatie (engels: Bone Marrow Transplantation). Tegenwoordig spreken we over een hematopoietische stamcel transplantatie en staat BMT voor: "Blood and Marrow Transplantation"

Als een patiënt een ziekte heeft die met een BMT kan worden behandeld, zijn er nog veel stappen te nemen voordat daadwerkelijk tot transplantatie kan worden overgegaan.

Bij een BMT is het heel belangrijk dat patiënt en donor vrijwel dezelfde weefseltypering (HLA typering) hebben. Daarom is de eerste stap het bepalen van de HLA typering van de patiënt.

In het kader van het zoeken naar een passende donor binnen de familie en om de HLA typering van de patiënt te bevestigen, is het wenselijk dat ook de HLA typering van beide ouders van de patiënt wordt bepaald. Als de patient broers en/of zusters heeft, dan is het van het grootste belang ook van hen de HLA typering te bepalen. In sommige gevallen kan het ook zinnig zijn in de rest van de familie naar een donor te zoeken. Of dit het geval is, kan door een HLA deskundige worden vastgesteld.

Als er binnen de familie geen passende donor wordt gevonden, kan er gezocht worden naar een passende onverwante donor in de beenmergdonorbanken. Niet iedere ziekte leent zich voor transplantatie met een onverwante donor en ook niet ieder ziekenhuis kan onverwante transplantaties verrichten. In Nederland wordt BMT met een onverwante donor (zowel donor als navelstrengbloed) gedaan in Amsterdam (Academisch Medisch Centrum en het Vrije Universiteits medisch centrum), Leiden (Leids Universitair Medisch Centrum), Maastricht (Academisch Medisch Centrum Maastricht), Nijmegen (Universitair Medisch Centrum Nijmegen, St Radboud), Rotterdam (Dijkzicht Ziekenhuis en Daniel den Hoed Kliniek) en Utrecht (Universitair Medisch Centrum Utrecht).

In die gevallen dat een patiënt reeds onder behandeling is van een ander kankercentrum dient de patient dus doorverwezen te worden naar een van bovengenoemde plaatsen.

Voor het zoeken naar een passende donor maken bovengenoemde centra gebruik van de expertise en de internationale contacten van Europdonor.

Vanwege de verscheidenheid van mogelijke HLA typeringen is het vrijwel nooit zinvol om willekeurig donors te werven om een donor voor een bepaalde patient te vinden.

In de hele wereld staan er bijna 14 miljoen onverwante donors geregistreerd en als er onder die 14 miljoen donors geen passende donor te vinden is, dan is de kans dat een nieuw aangemelde donor past dus erg onwaarschijnlijk. Alleen bij patienten die afkomstig zijn van een volk dat sterk ondervertegenwoordigd is in het wereldwijde donorbestand kan het in uitzonderlijke gevallen zinvol zijn een donorwervingsactie op touw te zetten. Hoewel het voor een bepaalde patiënt dus meestal niet lukt om middels donorwerving alsnog een passende donor te vinden, dient te worden opgemerkt dat veel van de 14 miljoen donors die reeds in het bestand staan wel op die manier in het bestand zijn gekomen.

Mensen die ten behoeve van een familielid een HLA-typering hebben laten doen en die meer informatie willen over de aanmelding als bloedstamceldonor kunnen kijken onder aanmelding als donor.